De toestand in de (binnen)wereld, deel 29, door Bert-Jan van der Mieden

De noodzakelijke eigenschappen van perspectiefvolle leiders en managers

Perspectiefvol leiderschap en de verkiezingen

Op 29 oktober 2025 zijn er in Nederland de verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Wellicht is het dan goed om, voordat je je stem uitbrengt, te onderzoeken in hoeverre de leiders van de verschillende politieke partijen voldoen aan de eisen die wij aan perspectiefvolle leiders en managers stellen. Maar het is in het algemeen verstandig om dat onderzoek eens te doen: aan welke eigenschappen voldoen de leiders en managers in organisaties, in de samenleving en in de wereld? En welke eigenschappen heb jij zelf? Ik neem je daartoe eerst mee in het door mij geïntroduceerde Perspectiefvol leiderschap.

Perspectiefvol leiderschap is gebaseerd op persoonlijk leiderschap en biedt diepere en meer perspectieven. Leidend tot realisatie van verlangens en doelstellingen, op de korte en lange termijn, van de huidige en toekomstige generaties. In mijn boek “Perspectiefvol leiderschap. Management in de 21^e eeuw” heb ik vijftig leidinggevenden geïnterviewd en hen daarbij onder andere gevraagd welke eigenschappen goede leidinggevenden moeten hebben. En vervolgens heb ik – op basis van mijn ervaringen met het begeleiden van en omgaan met leiders en managers – een aantal eigenschappen daaraan toegevoegd. Zodoende kwam ik tot dit artikel over de eigenschappen waar mijns inziens perspectiefvolle leiders en managers aan moeten voldoen, om een luisterrijke toekomst te kunnen creëren voor de huidige en toekomstige generaties.

Het door mij geïntroduceerde Perspectiefvol leiderschap is een uitwerking van de door mij ontwikkelde Pyramide-aanpak, bestaande uit een methodiek en instrumentarium waardoor individuen, teams en organisaties kunnen floreren door regie. Het is gebaseerd op de door mij geïntroduceerde bewustwordingspsychologie en het daarop gebaseerde bewustwordings- en vertrouwensmanagement. (Zie mijn boek: “De mens in de 21^e eeuw”). En op het door mij geïntroduceerde Ennisme; de filosofie van de Verbinding. (Zie mijn boek: “Eenheid in verscheidenheid”). Het is een verdieping en verbreding van dienend leiderschap.

Het Ennisme en het door-door-denken

Met veel dank aan prof. Dr. Fons Trompenaars, maakt Perspectiefvol leiderschap ook gebruik van het door hem ontwikkelde door-door-denken. Perspectiefvolle leiders en managers maken gebruik van top-down om te verhelderen en te verduidelijken en gebruiken bottom-up om te verdiepen. En laten beide met elkaar samengaan, om zodoende een zich ontwikkelend en ontplooiend en levend systeem te creëren. Zij laten de strategie en het beleid voortkomen uit de praktijk én zorgen ervoor dat de dagelijkse praktijk gevoed wordt door de strategie en het beleid. Beide aspecten versterken elkaar. De top-down-benadering versterkt de bottom-up-beweging en de bottom-up-benadering versterkt de top-downbeweging.

Perspectiefvolle leiders en managers gaan voor het Ennisme; de filosofie van de Verbinding. Zij gaan voor een duidelijke visie én een open cultuur. Zij stimuleren eigen initiatief én gezamenlijke verantwoordelijkheid. Zij respecteren de verschillende lagen in de organisatie, maar staan en gaan voor de verbindingen daartussen. Ze respecteren de functionele macht, maar focussen zich ook op het multidisciplinaire netwerken. Perspectiefvolle leiders en managers hebben hun positie, maar zijn ook continu in beweging; zij reflecteren, bepalen de richting en investeren voortdurend in de in- en externe relaties. De toekomst van leiderschap en management ligt niet in het loslaten van hiërarchie, maar in het verrijken ervan.

De top-down- en de bottom-up-benadering zijn geen rivalen, maar partners van elkaar in eenzelfde beweging. De één geeft richting, de ander geeft kracht. Het Ennisme en het door-door-denken leiden de beweging; niet alleen van bovenaf en niet alleen van onderop, maar door de gehele organisatie. Perspectiefvol leiderschap beheerst en beweegt, delegeert en verbindt en stuurt en laat stromen.

De perspectiefvolle leider en manager weet dat effectieve sturing alleen mogelijk is door macht en verbinding. Zij scheppen duidelijke kaders, maar laten ruimte voor eigenaarschap. Leidend waar het moet en dienend waar het kan. Een goede leider luistert naar zichzelf, de ander en het andere en betrekt en stimuleert het initiatief van onderop, maar bewaakt ook de missie, visie, koers en onderlinge samenhang. Goede sturing maakt zelforganisatie mogelijk en stimuleert dat. Leiders die duidelijk zijn over de koers en de kaders, maken het mogelijk dat medewerkers vrij en autonoom kunnen handelen binnen betekenisvolle grenzen. En dat zij hun unieke bijdrage kunnen leveren aan het realiseren van de verlangens en doelstellingen van de organisatie op de korte en de lange termijn. Daardoor hebben zij een positieve invloed op de koers van de organisatie, versterken zij de missie en verbeteren de resultaten.

Perspectiefvolle leiders en managers kunnen dus luisteren én richting geven, kaders stellen én ruimte bieden, resultaten halen én relaties onderhouden, en vertrouwen geven én aanspreken op verantwoordelijkheid. Perspectiefvol leiderschap vraagt om persoonlijk leiderschap: zelfkennis, zelfinzicht, integriteit, bescheidenheid, moed en empathie. Maar ook om organisatorische volwassenheid: structuren die uitnodigen tot samenwerking in plaats van controle. Het toepassen van de Pyramide-aanpak maakt het mogelijk dat op korte termijn al te realiseren. Leiders die deze kwaliteiten ontwikkelen, maken organisaties menselijker, veerkrachtiger en wendbaarder. Ze zorgen ervoor dat de stappen gezet worden van angst en onzekerheid naar vertrouwen, van vertrouwen naar verbondenheid en, op basis daarvan, naar vitaliteit. In deze complexe wereld is dit niet alleen wenselijk, maar ook noodzakelijk.

Onderstaand geef ik een overzicht van de noodzakelijke eigenschappen van perspectiefvolle leiders en managers, waar Pyramide ook in opleidt.

1. Persoonlijk leiderschap en zelfinzicht

Perspectiefvolle leidinggevenden zijn authentiek, integer en moreel moedig. Ze zijn innerlijk stabiel in tijden van onzekerheid en crisis. Ze hebben zelfkennis en inzicht, spreken de waarheid en durven keuzes te maken die juist zijn, ook als ze niet populair zijn. Zelfreflectie en zelfbewustzijn vormen de basis van hun invloed en beslissingen. Kernkwaliteiten zijn:

• Zelfreflectie en zelfbewustzijn: is zich bewust van diens invloed, positief en negatief
• Authenticiteit en integriteit: spreekt de waarheid, is transparant en integer
• Bescheidenheid: erkent fouten, maakt excuses, is bereid te vergeven
• Lef en veerkracht: durft beslissingen te nemen, fouten toe te geven en door te zetten
• Roeping en zingeving: weet waarvoor hij/zij uit bed komt. Kent diens unieke bijdrage
• Lerend vermogen: gunt zichzelf een coach of mentor, blijft nieuwsgierig
• Balans hoofd en hart: gebruikt diens gezonde verstand. Toont gevoel en menselijkheid
• Helikopterview: overziet het geheel, zonder zich te verliezen in details.

2. Relationele en communicatieve vaardigheden

Perspectiefvolle leidinggevenden vergroten, en herstellen waar nodig, het vertrouwen, de verbondenheid en de vitaliteit in de organisatie en de keten. Ze bouwen bruggen tussen verschillende belangen. Ze tonen empathie, pakken conflicten constructief aan en creëren een cultuur van psychologische veiligheid. Ze tonen respect en zijn eerlijk en rechtvaardig. Medewerkers worden gezien en gehoord. Er is ruimte voor autonomie en keuzevrijheid. Mensen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid. Kernkwaliteiten zijn:

• Luisteren en empathie: hoort wat wel en niet gezegd wordt en toont begrip
• Inspirerend vermogen: brengt mensen in beweging met een aansprekend verhaal
• People management: besteedt het grootste deel van de tijd aan mensen
• Vertrouwen en veiligheid: biedt ruimte voor fouten en psychologische veiligheid
• Dialoog en participatie: betrekt anderen actief in de besluitvorming
• Verbinding maken: bouwt bruggen tussen de in- en externe stakeholders
• Helderheid, duidelijkheid: communiceert consistent het waarom, wat, hoe en waartoe
• Conflicthantering: hard op de inhoud, zacht op de relatie. Conflicten als groeikansen.

3. Missie, visie, richting en resultaatgerichtheid

Perspectiefvolle leidinggevenden hebben een duidelijke missie en visie en verbinden mens, organisatie en samenleving. Ze overzien het geheel, zijn innovatief, inspireren, stimuleren en realiseren concrete doelen, door dieper en breder te denken. Kernkwaliteiten zijn:

• Missie, visie en koersvastheid: stelt een stip op de horizon en overwint tegenslagen
• Dienend leiderschap: dient waar het kan, leidt waar het moet
• Doortastendheid: ziet kansen en mogelijkheden, benut ze en komt met oplossingen
• Focus en consistentie: concretiseert de missie, visie, strategie en stelt meetbare doelen
• Verantwoordelijkheid nemen: kijkt in de spiegel bij fouten en door het raam bij succes
• Improvisatie en flexibiliteit: weet te schakelen tussen functies, rollen en situaties
• Besluitvaardigheid: durft knopen door te hakken en kaders te stellen
• Resultaatgerichtheid: stelt kortetermijndoelstellingen in dienst van de lange termijn.

4. Veranderkracht en verbindend vermogen

Perspectiefvolle leiders en managers maken verandering mogelijk zonder de menselijke maat te verliezen. Ze creëren draagvlak, stimuleren betrokkenheid, geven sturing en laten ruimte voor autonomie. Ze leren voortdurend van anderen en ervaringen. Kernkwaliteiten zijn:

• Vertrouwen en draagvlak creëren: begint met het behouden van wat waardevol is
• Betrokkenheid: laat het idee van de ander worden. Geeft verantwoordelijkheid
• Oplossingsgerichtheid: maakt de ander mede-eigenaar van de oplossing
• Bezieling en positiviteit: straalt energie, geloof, hoop en realistisch optimisme uit
• Multidisciplinair samenwerken: stimuleert diversiteit, inclusie en de dialoog
• Autonomie en kaders: geeft ruimte én richting
• Omgaan met complexiteit: blijft rustig, zoekt de nuance en het juiste midden
• Lerend organiseren: kijkt kritisch naar regels en procedures, blijft bij de bedoeling.

5. Ethisch, maatschappelijk en toekomstgericht leiderschap

Perspectiefvolle leidinggevenden kijken verder dan de grenzen van hun organisatie. Zij nemen hun verantwoordelijkheid voor het geheel en dragen bij aan duurzame waarde-creatie. Ze dienen de huidige en toekomstige generaties en bevorderen dieper en breder denken en multidisciplinaire samenwerking tussen de maatschappelijke disciplines. Kernkwaliteiten zijn:

• Moreel kompas: stelt de mens, universele waarden, het milieu en de natuur centraal
• Welvaart en welzijn: realiseert dat door integrale realisatie van de SDG’s en de MKR
• Verantwoordelijkheid: verbindt de individuele wil met de collectieve doelstellingen
• Integere & praktische duurzaamheid: focust op lange termijn waarde-creatie en SDG’s
• Trendmaker: is zich bewust van de aanwezige en nieuwe trends en is innovatief
• Maatschappelijke context en nieuwe ontwikkelingen: pakt daarop de regie
• Samen leren en groeien: werkt met pioniers, bruggenbouwers en visionairs
• Holistisch denken: verbindt deelbelangen aan het geheel en generaties vooruit.

Regietip: Neem je verantwoordelijkheid en breng je stem uit. Stem op wie je vertrouwt en bevorder de diversiteit door een vrouwelijke kandidaat aan te kruisen.

Regietip: Onderzoek eens bij jezelf welke van deze eigenschappen je hebt en aan welke jij wilt werken.

Regietip: Bespreek deze eigenschappen eens in je organisatie. Pyramide biedt het traject “Transformeren naar perspectiefvol leiderschap”. Zie www.pyramide.nl

Regietip: Wil je geïnspireerd worden door vertegenwoordigers uit andere maatschappelijke disciplines, schrijf je dan in voor het PyramideRegieNetwerk” (het PRN). Je kunt je inschrijven voor de bijeenkomsten op 12 december aanstaande en 06 maart 2006. Zie: www.ikverbind.nl

Voor vragen en reacties: bjpvandermieden@pyramide.nl

Ik wens je alle geluk en succes toe, door bewust te worden, bewust te zijn en bewust te doen! Alleen daardoor creëren wij de gewenste luisterrijke toekomst voor de huidige en toekomstige generaties!